Sorry, you need to enable JavaScript to visit this website.

Uloga aminokiselina u dječijoj prehrani

Bjelančevine su osnovni gradivni materijal našeg organizma. One izgrađuju ne samo unutrašnje organe, mišićno tkivo, kožu, kosti i kosu, već su potrebne i za zdrav razvoj, za normalno funkcioniranje imunološkog sistema i za održavanje hormonalne ravnoteže. Naše tijelo može koristiti bjelančevine za stvaranje energije, ali ugljikohidrati i masnoće se ne mogu pretvoriti u bjelančevine.  Iz tog razloga, pogotovo kod djece, količina i sastav bjelančevina – aminokiselina, od kojih su one izgrađene – od ključne je važnosti za pravilan i zdrav razvoj.

Vrste aminokiselina i njihova važnost

Bjelančevine su izgrađene od 20 vrsta aminokiselina – 12 neesencijalnih aminokiselina i 8 esencijalnih aminokiselina (valin, izoleucin, leucin, lizin, metionin, treonin, triptofan, fenilalanin). Neesencijalne se mogu sintetizirati u organizmu od ostalih aminokiselina, dok esencijalne ne mogu i moraju se unositi hranom. Djeca trebaju još dvije esencijalne aminokiseline – arginin i histidin. Istraživanja povezuju lizin i arginin sa sintezom hormona rasta. Kod odraslih, ali pogotovo kod djece, čiji se organizam razvija sporije, unos svih esencijalnih aminokiselina putem hrane od ključne je važnosti za zdravlje.
 
Kako najbolje možemo usvojiti bjelančevine zavisi prvenstveno o biološkoj vrijednosti proizvoda, koju određuje njegov aminokiselinski sastav. 
 

Bjelančevine životinjskog porijekla (meso, riba, jaja, mlijeko) imaju visoku biološku vrijednost zato što su u njima sve esencijalne aminokiseline. Hrana biljnog porijekla ima nepuni sastav esencijalnih aminokiselina i zato je, prilikom hranjenja koje se temelji na biljnim proizvodima, izuzetno bitno pravilno kombinirati namirnice. No, ipak, postoje i neke biljne namirnice koje sadrže sve esencijalne aminokiseline, kao što je kvinoja.

Indeks biološke vrijednosti

Indeks biološke vrijednosti jest relativni broj koji pokazuje omjer među različitim bjelančevinama u odnosu na njihove sastavne dijelove i način na koji ih organizam usvaja. 
Naučnici su prihvatili bjelančevine jajeta kao standard biološke vrijednosti i odredili da njegova vrijednost iznosi 100 jedinica. Kad kombiniramo namirnice koje imaju različit profil aminokiselina, možemo povećati biološku vrijednosti bjelančevina, dakle možemo ih napraviti punovrijednim – aminokiseline koje nedostaju u jednoj namirnici, prisutne su u drugoj.
 
Biološka vrijednost bjelančevina u nekim namirnicama: 
 

Jaje                         100

Ribna tuna               92

Bjelanjak                  88

Svinjetina                 85 

Soja                         84

Riža                         83

Kravlje mlijeko         82

Kvinoja                    82

Piletina                    80

Raženo brašno       80

Krompir                   76

Pastrmka / losos     75

Kukuruz                  74 

Leća                        60

Pšenićno brašno     58

Lješnjak                   50

Mrkva                      36

 
 
zitarice i mahunarke

Žitarice su općenito siromašnije lizinom, treoninom a ponekad i triptofanom; dok su mahunarke bogate njima. Kombinirajući namirnice iz tih skupina, osiguravamo visoku biološku vrijednost, a kombinirajući rižu s mahunarkama, njihova ukupna biološka vrijednost puno je veća od njihovih individualnih vrijednosti. 

 

 

Žitarice i mahunarke 

 

jaja i krompir

 

 

Jaja i krompir također se mogu kombinirati, pružajući jedan od najučinkovitijih izvora bjelančevina.

 

 

Jaja i krompir 

 

Izvori:
Harvard Health Blog Journal of Sports Science & Medicine
World Health Organization
J-stage article

 

Autor:
Vessela Petrova
Stručnjak za zdravu prehranu

Vessela Petrova je polaznica Instituta za holističko zdravlje u Beču, Vitalakademie, članica je Evropskog društva za kliničku prehranu (ESPEN), i članica Fondacije nutricionista Bugarske. Osim zdrave prehrane, Vessela primjenjuje metode joge, terapije zvukom te meditacije.